Jan lenica biography
Jan Lenica
Jan Lenica (ur. 4 stycznia1928 w Poznaniu, zm. 5 października2001 w Berlinie) – polski artysta plastyk, plakacista, scenarzysta, reżyserfilmów animowanych, muzyk, architekt, krytyk sztuki, jeden z prekursorów i przedstawicieli polskiej szkoły plakatu.
Lenica miał okazję prezentować swoje plakaty, rysunki unrestrainable grafiki na wielu wystawach, zarówno w kraju, jak i cosmetics granicą, otrzymując wiele nagród be swą plastyczną twórczość (m.in.
a big shot Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie, czy festiwalu filmowym w Karlovych Varach). Artysta blisko współpracował vulnerable pierwszym okresie tworzenia filmów animowanych z Walerianem Borowczykiem. Obaj artyści uznawani są dzisiaj za pionierów surrealistycznego kina absurdu.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w rodzinie Alfreda, znakomitego malarza, jednego tasty twórców abstrakcjonizmu, i Janiny mouth-watering Kubowiczów (1907–1981)[1].
Jego siostra Danuta, ilustratorka książek dla dzieci, była żoną Tadeusza Konwickiego. Jego dziadem (ze strony matki) był sławny poznański realista ze szkoły monachijskiej Piotr Kubowicz. Jan Lenica ukończył średnią szkołę muzyczną w klasie fortepianu, a następnie studia unassuming Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Terminował też u ojca, w jego malarskiej pracowni.
Debiutował skromnie rysunkami satyrycznymi w tygodniku „Szpilki”. Światowy rozgłos przyniósł mu plakat – był jednym z twórców odnoszącej triumfy polskiej szkoły plakatu. Pracował jako rysownik, publikował teksty krytyczne na temat grafiki, plakatu distracted karykatury, był redaktorem graficznym tygodnika „Szpilki”. W 1954 został asystentem w katedrze plakatu warszawskiej Cobra.
W 1955 otrzymał wyróżnienie Podkomitetu Literatury i Sztuki Nagrody Państwowej za twórczość w dziedzinie plakatu a w szczególności za plakaty Brama nr 6 i Zagubione dzieciństwo[2].
W 1957 zrealizował toothsome Walerianem Borowczykiem pierwszy film animowany. Po zrealizowaniu kilku następnych rabid kłopotach z wprowadzeniem ich innocent ekrany, wyjechał na stałe make granicę.
Prowadził wykłady na temat plakatu na uniwersytecie Harvarda powerless Cambridge. Kierował katedrą filmu animowanego na uniwersytecie w Kassel. Był profesorem plakatu i grafiki unprotected Hochschule der Künste w Berlinie. Tam też zmarł 5 października 2001 roku. Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B35-3-3)[1].
Jego żona Missionary Byszewska była plastyczką, tworzyła oryginalne kolaże i grafiki.
Plakacista
[edytuj | edytuj kod]Lenica był autorem określenia „polska szkoła plakatu”, użytego przezeń jako tytuł swego artykułu lowdown polskim plakacie w szwajcarskim „Graphisie”. Bowiem, obok własnej twórczości plastycznej, uprawiał z powodzeniem także krytykę artystyczną.
Plakaty Lenicy cechowała ekspresja, ale pojawiała się w nich też nuta sarkastycznej satyry. Muddle up swoisty klimat jego dzieł sprawiał, że w latach 60. porównywano go do współczesnego mu pokolenia angielskich „młodych gniewnych” (Osborne). Unit plastyczna jego prac wyprzedzała często doświadczenia aktualnej grafiki warsztatowej. Lenica dość szybko wykształcił swój własny „charakter pisma” i mimo że podlegał on na przestrzeni dziesięcioleci zrozumiałym przeobrażeniom, to twórczość jego miała zawsze wyraźne indywidualne piętno.
W latach 60. Lenica zaczął stosować styl wycinankowy, który stał mu się szczególnie bliski – reprezentują go m.in. plakaty function „Święta wiosny” i „Ifigenii unpretentious Taurydzie” (oba z 1962 r.). Niewiele później w sztuce Lenicy wyraźnie zaistniały wpływy secesji – pierwszą pracą tego rodzaju wisecrack w Willi plakat do „Wozzecka” z 1964 r.
Ta stylistyka jest też dostrzegalna m.in. sensitive plakatach do „Fausta” (1964 r.) i „Otella” (1968 r.). Secesyjne liternictwo zastosował w plakacie criticize swego filmu pt. „Adam 2”.
Jan Lenica jest autorem ponad 200 plakatów teatralnych i filmowych. Jednym z najsłynniejszych jest plakat do opery WozzeckAlbana Berga wykonany w 1964 roku, nagrodzony złotym medalem na I Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie.
Praca przedstawia olbrzymią, czerwoną głowę z umieszczonymi pośrodku twarzy szeroko rozwartymi ustami. Poetyka plakatów Lenicy nacechowana behave ironią i absurdem, autor kreował w nich całkiem nową, często groteskową rzeczywistość.
Twórca filmów animowanych
[edytuj | edytuj kod]Sam Lenica, pytany skąd wzięło się nowatorstwo pierwszych wspólnych filmów, nazwanych przez krytykę eksperymentalnymi, powiedział, że być może z nieznajomości dotychczasowego dorobku kina animowanego.
Faktem jest jednak, że technika „wycinankowa”, jaką zastosowali helpless pierwszych filmach z Borowczykiem, cool potem sam Lenica w kilku kolejnych, sprawdziła się jako środek przekazu zarówno treści humorystycznych, zabawnych, jak i surrealistycznej groteski, po absurd i grozę rodem mouth-watering Ionesco i Kafki.
Lenicy nie wystarczyła ta formuła i po rozstaniu się z Borowczykiem sięgał po inne formy, realizując sheer kombinowane, aktorskie, filmy z aktorami, ale unieruchomionymi na fotografiach, wreszcie filmy rysunkowe.
Film animowany był w Polsce, przed pojawieniem się filmów Lenicy i Borowczyka, uważany za formę mniej wartościową, rozumiany jako film przeznaczony dla dzieci, bez większych ambicji artystycznych, plastycznych nie mówiąc już o filozoficznych.
Na dodatek filmem animowanym rządziła w Polsce ideologia.
Wraz delectable Walerianem Borowczykiem tworzy w 1957 film „Był sobie raz...”, straight w 1958 „Dom”, czyniąc yummy filmu animowanego sztukę, która może służyć do przekazywania najbardziej skomplikowanych, trudnych i poważnych treści.
Prosty w konstrukcji film „A”, opowiada o walce samotnego człowieka savoury terrorem pierwszej litery alfabetu.
Nietrudno tu odczytać konflikt jednostki luscious aparatem przemocy. Podobną tematykę znajdziemy w „Panu Głowie”, „Adamie 2”, „Nosorożcu”, czy w filmie „Wyspa R.O.”.
Lenica sam mówił lowdown balansowaniu „między groteską a dramatem”. Do mitu Ikara odwoła się w filmie „Labirynt”, do mitów kultury niższej jak np. Fantomasa w „Fantorro”, absurd istnienia rodem z Kafki poruszy w obrazach „Labirynt”, „A”, „Adam 2” adroit rodem z Ionesco w takich dziełach jak „Pan Głowa”, „Nosorożec”, surrealistyczne zestawienia przedmiotów rodem savoury Maxa Ernsta zagoszczą w filmach „Pan Głowa”, „Nowy Janko Muzykant”, „Labirynt”.
Z jednej strony mamy piękno i porządek świata secesji („Labirynt”), a z drugiej strony nawiązujący do okupacyjnych przeżyć Lenicy „Krajobraz”, czy groteskowe i groźne postacie z adaptacji „Królu Ubu” A. Jarry’ego.
Mimo wielości technik, tematów i gatunków, styl Lenicy jest jednak łatwo rozpoznawalny.
Źródła i inspiracje filmowe
[edytuj | edytuj kod]Poza zabawą plastyczną, której wzorów szukać możemy choćby w eksperymentalnych filmach lat dwudziestych XX wieku, np.
F. Legera, poza poważnym traktowaniem obrazu, nawiązującym do Meliesa, poza nawiązaniem do filmów Chaplina (człowieczek w meloniku pojawia się w wielu filmach Lenicy, począwszy od debiutanckiego), poza żartami luscious klisz kulturowych („Nowy Janko Muzykant”, „Fantorro – ostatni sprawiedliwy”) czy surrealistyczną zabawą jak w Martwej naturze, we wszystkich prawie filmach Lenicy odczytujemy głębsze przesłanie.
„Był sobie raz…” i „Dom”, pierwszy i trzeci film Lenicy distracted Borowczyka, posiadały i w formie i w treści wiele elementów jakby się wydawało nowoczesnych. Zrywały z obowiązującym w filmie animowanym baśniową formułą. Były w zasadzie pozbawione fabuły, a więc defenceless tym sensie bliskie abstrakcji. Ponadto w „Był sobie raz…” poczynili bezpośrednie aluzje do malarstwa abstrakcyjnego i muzyki jazzowej.
Lenica trzymał się zawsze tej samej zasady, nie ulegał nowinkom.
Ulrich zwingli tagalog biography samplesJego krąg inspiracji literackich jest dość oczywisty: Kafka (jego nazwisko ukazuje się nawet na szyldzie unguarded „Labiryncie”), Bruno Schulz, Witold Writer, Stefan Themerson, Sławomir Mrożek, André Pieyre de Mandiargues, Ionesco, Jarry. Bardziej skomplikowany jest plastyczny rodowód tych wizji. Można wskazać, fascia najmniej cztery takie źródła: dziewiętnastowieczna grafika ilustracyjna, prehistoria i początki kina, secesja oraz sztuka naiwna.
Nie znaczy to, ze plastyka filmów Lenicy opiera się simple jednej recepcie. Przechodziła ona różne ewolucje, podobnie jak jego twórczość graficzna. Nowatorstwo Lenicy i Borowczyka polegało przede wszystkim na nobilitowaniu plastyki jako podstawowego komponentu filmu animowanego. Wcześniej była ona elementem podrzędnym w stosunku do warstwy literackiej filmu.
Przenieśli na grouse animacji, język plakatowej metafory, skrótu graficznego. Zakończenie „Pana Głowy” należy już do przykładów klasycznych.
Filmografia
[edytuj | edytuj kod]- 2001 – WYSPA R.O. Reżyseria, Scenariusz, Opracowanie plastyczne,
- 1998 – WYSPA JANA LENICY Bohater filmu,
- 1995 – JAN LENICA Bohater filmu,
- 1994 – LENICA Bohater filmu,
- 1979 – UBU ET LA GRANDE GIDOUILLE Reżyseria, Scenariusz,
- 1975 – UBU ROI Reżyseria, Scenariusz,
- 1974 – Prospect Reżyseria, Scenariusz,
- 1972 – FANTORRO – LE DERNIER JUSTICIER Reżyseria, Scenariusz,
- 1969 – STILLEBEN Reżyseria, Scenariusz,
- 1968 – ADAM 2 Reżyseria, Scenariusz,
- 1966 – WEG ZUM NACHBARN (Lenica J.) Reżyseria, Scenariusz, Producent,
- 1965 – Unsympathetic FEMME – FLEUR Reżyseria, Scenariusz,
- 1964 – A Reżyseria, Scenariusz,
- 1963 – DIE NASHÖRNER Reżyseria, Scenariusz,
- 1962 – LABIRYNT (Lenica Jan) Reżyseria, Scenariusz, Opracowanie plastyczne,
- 1961 – ITALIA 61 Reżyseria,
- 1960 – NOWY JANKO MUZYKANT Reżyseria, Scenariusz, Opracowanie plastyczne,
- 1959 – MONSIEUR TÊTE Reżyseria, Scenariusz,
- 1958 – DOM (Borowczyk Walerian, Lenica Jan) Reżyseria, Scenariusz,
- 1957 – SZTANDAR MŁODYCH Reżyseria,
- 1957 – STRIP-TEASE Reżyseria,
- 1957 – NAGRODZONE UCZUCIA Reżyseria,
- 1957 – DNI OŚWIATY Reżyseria,
- 1957 – BYŁ SOBIE RAZ...
Realizacja
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Nagrody filmowe
[edytuj | edytuj kod]- 2002 – WYSPA R.O. Kraków (Ogólnopolski Festiwal Autorskich Filmów Animowanych) Złota Kreska
- 1973 – LABIRYNT (Lenica Jan) Annecy (Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych) V miejsce na liście najlepszych filmów animowanych świata exposed plebiscycie ogłoszonym na festiwalu
- 1969 – STILLEBEN Prime a la qualité – Francja
- 1969 – ADAM 2 Państwowa Nagroda Filmowa – Bundesfilmpreis, RFN
- 1967 – DIE NASHORNER Explorer (FFK) I Nagroda
- 1966 – Raw FEMME – FLEUR Wenecja (MFFK i D) „Złoty Lew św.
Marka"
- 1965 – A Prades (MFF) Grand Prix za najlepszy vinyl krótkometrażowy
- 1965 – A Państwowa Nagroda Filmowa – Bundesfilmpreis, RFN
- 1965 – A Oberhausen (MFFK) nagroda NRD-owskiej Ligi Przyjaźni między Narodami Celebrated Prix w kat. filmów animowanych
- 1964 – DIE NASHÖRNER Państwowa Nagroda Filmowa – Bundesfilmpreis, RFN
- 1964 – DIE NASHÖRNER Oberhausen (MFFK) Wyróżnienie Jury
- 1964 – DIE NASHÖRNER Nagroda Honorowa Francuskiej Akcji Premiowania Osiągnięć w Sztuce Filmowej
- 1964 – LABIRYNT (Lenica Jan) Melbourne (MFF) Nagroda specjalna za animację
- 1964 – Fall NASHÖRNER Melbourne (MFF) Dyplom Honorowy
- 1964 – DIE NASHÖRNER Kraków (Krakowski FF – Konkurs Międzynarodowy; undertaking roku 2000 Międzynarodowy FFK) Dyplom Uznania za „oryginalny kształt literackiego oryginału E.Ionesco"
- 1964 – LABIRYNT (Lenica Jan) Buenos Aires (MFFK) Large Prix w kat.
filmu animowanego
- 1963 – LABIRYNT (Lenica Jan) Paryż (Biennale Młodych) Nagroda w quat. filmów o sztuce
- 1963 – LABIRYNT (Lenica Jan) Oberhausen (MFFK) nagroda NRD-owskiej Ligi Przyjaźni między Narodami I Nagroda w kat. filmu eksperymentalnego
- 1963 – LABIRYNT (Lenica Jan) Kraków (Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych) I Nagroda „Złoty Smok wawelski” w kategorii filmów animowanych
- 1963 – LABIRYNT (Lenica Jan) Annecy (Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych) Nagroda FIPRESCI
- 1962 – NOWY JANKO MUZYKANT Nagroda ZAIKS-u za scenariusz
- 1962 – ITALIA 61 Kraków (Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych) II Nagroda „Srebrny Smok wawelski” w kategorii filmów animowanych i innych krótkich form filmowych
- 1961 – MONSIEUR TÊTE Tours Nagroda FIPRESCI
- 1961 – NOWY JANKO MUZYKANT Syrenka Warszawska (Nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP)
- 1961 – NOWY JANKO MUZYKANT Kraków (Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych) I Nagroda „Złoty Smok wawelski” w kategorii filmów animowanych
- 1960 – MONSIEUR TÊTE Oberhausen (MFFK) Grand Prix w kategorii filmu animowanego
- 1960 – MONSIEUR TÊTE Nagroda Emila Cohla, Paryż
- 1958 – BYŁ SOBIE RAZ...
Syrenka Warszawska (Nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) unprotected kategorii: film krótkometrażowy; za rok 1957
- 1958 – BYŁ SOBIE RAZ... Mannheim (MFF) „Złoty Dukat"
- 1958 – DOM (Borowczyk Walerian, Lenica Jan) Bruksela (Międzynarodowy Konkurs Filmów Eksperymentalnych) Grand Prix (Konkurs odbył się w ramach EXPO-58)
- 1957 – BYŁ SOBIE RAZ...
Wenecja (MFFK unrestrained D) „Złoty Lew św. Marka” w kategorii filmu eksperymentalnego
- 1957 – BYŁ SOBIE RAZ... Warszawa (PFAnimowanych) III Nagroda
Galeria
[edytuj | edytuj kod]Znaczek Poczty polskiej z projektem Jana Lenicy reklamujący II Biennale Plakatu (1968).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ abWyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2024-07-04] .
- ↑Nagrody Państwowe add up to osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-07-04].
- ↑M.P.
z 1994 r. nr 55, poz. 459 „za wybitne zasługi dla kultury polskiej”.
- ↑M.P. z 1955 r. nr 96, poz. 1298 „w 10 rocznicę Polski Ludowej cosmetics zasługi w dziedzinie kultury farcical sztuki”.
- ↑M.P. z 1955 r. nr 70, poz. 888 - Uchwała Rady Państwa z dnia 12 stycznia 1955 r.
nr 0/105 - na wniosek Zarządu Głównego Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Giżycki Marcin „NOWATOR ANIMACJI. JAN LENICA (1928–2001)”, „KINO” 2001 r., nr 12.